Ziek van ultrabewerkt voedsel

Je herkent het vast wel, je bent zo lekker bezig met gezond eten. Je voelt je lekker in je vel, je hebt energie voor de hele dag en meer. En dan toch, ineens, koop je in de supermarkt toch een product waarvan de verpakking belooft dat het geweldig goed voor je is. Om je meteen daarna alweer beroerd, moe, winderig, etc. te voelen…

Twee nieuwe studies concluderen dat ultrabewerkt eten en drinken het risico verhoogt op darmkanker, overlijden door hart- en vaatziekten en door andere oorzaken. ‘Iedereen heeft voedsel nodig, maar niemand heeft ultrabewerkte producten nodig’, aldus het commentaar in de British Medical Journal, dat een restrictief beleid bepleit. Naar het voorbeeld van tabak.

Volgens de internationaal gebruikte Nova-classificatie zijn ultra-bewerkte voedingsmiddelen (ultra-processed foods, afgekort UPF’s) : ‘Industriële formuleringen, gemaakt door natuurlijke voeding te deconstrueren tot chemische bestanddelen, deze te veranderen en met behulp van additieven weer samen te voegen tot producten die alternatieven zijn voor vers, minimaal bewerkt voedsel en vers bereide maaltijden.’ Een ingewikkelde manier van zeggen dat je natuurlijke voeding éérst moleculair uit elkaar haalt, om het dan te bewerken (er iets uit te halen en/of er iets aan toe te voegen) en het dan weer in elkaar knutselt.

Het is nauwelijks een geheim dat een steeds groter aandeel van dit type producten in het voedingspatroon samengaat met steeds meer vormen van allerlei menselijk lijden. Van overgewicht en de daarmee samenhangende ziekten tot en met depressie. Aan de al bestaande stapel bewijsmateriaal voegt de British Medical Journal nu twee nieuwe studies toe.

Darmkanker

Een Amerikaanse studie toont een duidelijk verband tussen de hoeveelheid geconsumeerde UPF’s en het risico darmkanker te ontwikkelen bij mannen. Gemiddeld hadden de mannen die het meeste UPF eten/drinken, 29 procent hoger risico vergeleken met de mannen met de laagste consumptie. 72 procent van het risico kwam neer in het laatste deel van de colon (de dikke darm). Voedselgroepen met de duidelijkste risicoverhogingen waren bewerkte vis-, gevogelte-, en vleesproducten (44 procent) en gesuikerde dranken (21 procent).

Volgens de auteurs legt deze studie als een van de eersten een directe relatie tussen UPF’s en darmkanker. In de regel ziet men dit verband indirect: consumptie van UPF’s bevordert overgewicht -en overgewicht is een risicofactor voor darmkanker-. Daarnaast gaat de consumptie van UPF’s vaak samen met lagere kwaliteit van het gehele dieet van een persoon. Echter, stellen de auteurs, gecorrigeerd voor overgewicht en dieetkwaliteit bleven de gevonden associaties grotendeels overeind.

Extra elementen zouden, los van de lage voedingswaarde, betrokken zijn bij de ontwikkeling van darmkanker. UPF’s bevatten bijvoorbeeld toevoegingen zoals emulgatoren en kunstmatige zoetstoffen die het darm-microbioom veranderen en zo ontsteking en het ontstaan van kanker bevorderen.

Onder de vrouwen in deze studie was de relatie UPF’s en darmkanker over het algemeen niet met een hoge statistische waarschijnlijkheid aantoonbaar. Alleen in de subgroep kant-en-klare maaltijden zag men een stijging van 17 procent. De consumptie van yoghurt en op zuivel gebaseerde toetjes drukte het risico met zeventien procent. Voorgeproduceerde yoghurt en toetjes hè, veelal met suiker of zoetstoffen. Kun je nagaan wat zuivere yoghurt of kwark voor je doet.

Waarom het verband wel zichtbaar is bij mannen en niet bij vrouwen, is volgens de onderzoekers niet duidelijk. Ze wijzen op een review uit 2017 die vond dat de verbanden tussen voedingspatronen en darmkanker bij mannen duidelijker en sterker waren dan bij vrouwen. En op een studie die uit dezelfde bron putte als de huidige (namelijk de Nurses Health Study I en II en de Health Professional Follow-up Study) waaruit tevoorschijn kwam dat de gezondere eetpatronen het risico op darmkanker wel bij mannen drukt, maar niet bij vrouwen.

Als mogelijke verklaringen voor de verschillen wijzen de auteurs op de rol van geslachtshormonen. ‘Mannen en vrouwen in vrouwen in de menopauze produceren oestrogeen voornamelijk in de vetweefsels. In vrouwen zou een hoog aandeel oestrogeen in de verhouding tot testosteron kunnen beschermen tegen darmkanker, terwijl dat in mannen het risico juist zou kunnen verhogen.’

Daarnaast kan de keuze van producten binnen de diverse UPF-groepen een verschil maken. ‘Vrouwen zouden bijvoorbeeld relatief gezondere keuzes hebben gemaakt in de groep ‘yoghurt zuivel-gebaseerde toetjes. Waardoor de beschermende effecten – bijvoorbeeld de grotere calciuminhoud) de schadelijke effecten (door bijvoorbeeld suiker) zou kunnen goedmaken.’  

‘Iedereen heeft voeding nodig, maar niemand heeft ultra-bewerkte producten nodig’

professor Carlos Monteiro

Hoger cardiovasculair en algemeen sterfterisico

Italiaans onderzoekers gingen na wat de gecombineerde effecten waren van dieetkwaliteit en de hoeveelheden ultra-bewerkt voedsel in een cohort van 23.000 deelnemers rond de middelbare leeftijd. De deelnemers die er, gemeten naar de Nutriscore, het ongezondste voedingspatroon op nahielden hadden een 19 procent hoger overlijdensrisico en een 32 procent hoger risico te overlijden aan hart- en vaatziekten.

Werd het dieetrisico berekend naar de mate van industriële bewerking dan waren de percentages vergelijkbaar (19 en 27 procent). Het punt dat de auteurs van deze studie onderstrepen is dat een belangrijk deel van het hogere sterfterisico dat samenging met de consumptie van nutriëntarm voedsel, verklaard werd door de mate waarin het bewerkt was. ‘Omgekeerd werd het hogere sterfterisico bij de consumptie van UPF’s niet verklaard door de lage kwaliteit ervan.’

Met andere woorden: een hoge Nutriscore voor een product is niet altijd ongezond – denk aan de rode E voor olijfolie en kaas. Maar ultra-bewerkt voedsel is dat wel.

Carlos Monteiro: ‘Geen verstandig mens wil voedsel dat ziekte veroorzaakt’

In het editorial van de BMJ becommentarieert Carlos Monteiro de twee studies. Monteiro is een Braziliaans professor die voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de NOVA-classificatie ontwierp. Een model dat voedingsmiddelen in vier categorieën indeelt.

  • De eerste categorie bevat voeding die het dichtst bij de natuur staat: verse levensmiddelen zoals groenten, noten, fruit, peulvruchten, eieren, vis en vlees.
  • De tweede categorie bevat licht bewerkte producten zoals boter, meel, zout, honing, suiker en zout.
  • De derde categorie is bedacht voor verwerkte levensmiddelen zoals brood, jam, wijn of bier.
  • De vierde categorie is aan het begin van dit artikel beschreven (de UPF’s).

‘Mensen hebben voedzaam voedsel nodig dat de gezondheid bevordert, niet het tegenovergestelde’, schrijft Monteiro. Het probleem van de in elkaar geknutselde producten uit de vierde categorie gaat verder dan hun hoge energiedichtheid, het vele vet, suiker, zout en het gebrek aan voedingsvezel. Het probleem gaat zelfs verder dan het bijkomende gebrek aan micronutriënten:

‘Het verband tussen de consumptie van ultra-bewerkt voedsel en verschillende chronische ziekten, blijft ook bestaan na correctie voor nutriënten uit voeding.’ Ook deze jongste studies tonen dat aan. Daarom is het sleutelen aan de formuleringen – wat minder suiker, zout, vet of het uitwisselen van additieven – geen oplossing. ‘Herformuleringen van ultra-bewerkte producten zal met name problematisch zijn als ze vervolgens gepromoot worden als ‘premium’ of ‘gezond’. Ze zouden hoe dan ook ten dele, voornamelijk of uitsluitend formuleringen van chemicaliën blijven.’

‘Iedereen heeft voedsel nodig, maar niemand heeft ultra-bewerkte producten nodig’, stelt Monteiro. Dus wat te doen? ‘De analogie is tabak. De rationele oplossing is officieel overheidsbeleid, richtlijnen en publieksvoorlichting die er op gericht zijn de productie en consumptie te verminderen. En om de promotie van ultra-bewerkte voeding te beperken, liefst te verbieden.’

Dat de bevolking goedkoop voedsel nodig heeft in deze zware tijden, vindt Monteiro geen argument om de industrie de vrije hand te laten. ‘Niemand met verstand wil voedsel die ziek maakt.’ Naast de rationele oplossing plaatst hij een positieve oplossing. Die omvat het beschikbaar, aantrekkelijk en betaalbaar maken van minimaal bewerkt voedsel. Daar horen nationale initiatieven bij die het zelf koken van maaltijden met deze ingrediënten promoten en ondersteunen. ‘Dat zal de volksgezondheid ten goede komen. Daarbij zal het voedzaam zijn voor gezinnen, de samenleving economieën en het milieu.’

Op YouTube gaat Monteiro dieper in op de karakteristieken en gevaren van ultra-bewerkt voedsel:

Tekst grotendeels gebaseerd op een artikel van MMV

I Kid You Not ! Je zou van minder wakker liggen…

Wil je meer weten over de keuzes die je hebt om niet je ziekte maar je gezondheid te onderzoeken en daarmee de regie over je eigen lichaam weer in eigen handen te nemen? Ik neem jou – en jouw gezondheid – serieus! Zonder bangmakerij. Met eerlijke informatie over waar je mee te maken hebt. En zónder onnodig veel extra of duur onderzoek/behandeling omdat het tóch wel door de verzekering betaald wordt!

Mail of app me via mijn website of plan een vrijblijvende belafspraak in.

Wil je ook elke zondagochtend een inspiratiemail?

In mijn praktijk in Zaltbommel kun je terecht voor leefstijlcoaching, lymfebehandeling en thermografische onderzoeken. Je kunt ook in weekends, op feestdagen en in avonden bij me terecht.


Voor thermografisch (borst)onderzoek kom ik ook op locatie bij praktijkhouders elders in Nederland en België.
De eerstvolgende afspraken zijn gepland op:

Dinsdag 22 september in Klimmen (tussen Maastricht en Heerlen)

Woensdag 12 oktober in Tilburg


marielle van tienen happy healthcare

Marielle van Tienen

Specialist Vrouwen- en Borstgezondheid, Therapeut Manuele Lymfedrainage, Lichaamsthermograaf bij Happy Healthcare

Biedt Manuele Lymfedrainage en Litteken Therapie, Thermografie, hulp bij hormoon- en voedingsproblemen en (leefstijl)advies om je (borst)gezondheid te optimaliseren.

Pak de regie!

Wil jij elke zondagochtend een e-mail waarin ik mijn visie op leefstijl, tips & tricks en aanbiedingen deel?

Wees gerust, je krijgt alleen relevante informatie.
Lees het privacybeleid.

queen happy healthcare