Spring naar inhoud

Hoe vaak me gevraagd wordt of gezonde voeding niet veel duurder is dan 'gewone'. Ik ben de tel kwijt. En elke keer leg ik weer uit dat dat juist NIET zo is.

Aan de hand van een eenvoudig voorbeeld.

Wanneer maakte je bijvoorbeeld voor het laatst zelf soep? Van knoken. Die kun je bij de slager vaak voor niets krijgen, helemaal als je ze 'voor de hond' vraagt. In de supermarkt koop je een hele schaal voor € 2,-. Daar kun je eenvoudig 5 liter bouillon van trekken, en dan lekker veel groenten erbij en je hebt voor pak-em-beet 50 cent per portie een zalige soep! Hou je van 'stevige soep', kies dan bijvoorbeeld voor pompoen of bloemkool!

In het begin van je nieuwe leefstijl koop je natuurlijk nieuwe producten, ook houdbare, en ja, die kosten geld. Daarentegen doe je er ook veel langer mee dan met het prefab voedsel uit de fabriek en ben je er per saldo dus minder aan kwijt. De wet van de grote getallen zeg maar.

Desondanks blijft het beeld dat gezond eten duur is hardnekkig bestaan. Het valt me op dat mijn cliënten -bij doorvragen- dat weer niet vinden als voeding veel calorieën bevat. Dan vinden ze dat het wel meer mag kosten. Als er weinig calorieën in zitten heb je blijkbaar veel geld uitgegeven aan ’niets’.

Deze calorieënmindset zegt dat je voor weinig geld veel calorieën wil. En dan zijn we al snel bij junkfood beland. Een goeie deal: voor een euro heb je al een hamburger met al gauw 700 kilocalorieën. Ondanks dat je wéét dat in dit soort voedsel amper voedingsstoffen zitten, vind je dit een prima deal.
Voedingsstoffen, nutriënten, dát heeft je lijf nodig heeft om te leven, in plaats van dat je het constant aanzet tot óverleven op al dat lege calorierijke voedsel. Van lege calorieën word niemand gezond.
Wanneer heb jij voor het laatst één hamburger van € 1,- gegeten en je verzadigd gevoeld? Kies je dan niet al gauw voor een supersized versie of een heel 'menu', met patat en iets te frisdrank? En een bak nasi van de chinees eet je al snel weg, hoe lang voel jij je daar verzadigd door? Na een uurtje krijg je alweer zin in een snack. Toch?

Nóg een voorbeeld?

Als je pannenkoekjes maakt van bijvoorbeeld courgette en zoete aardappel en courgette dan kost je dat aan ingrediënten pakweg €4,- (je moet immers een courgette, zoete aardappels en hele pot kokosolie aanschaffen). Naast die pannenkoekjes vul je je maaltijd nog aan met bijvoorbeeld een salade met noten of bijvoorbeeld blokjes feta. Kosten ongeveer € 2,-. Deze maaltijd bestáát helemaal uit nutriënten en vezels, vitaminen, mineralen en spoorelementen.

Je kunt het duur vinden dat je ongeveer €6,- kwijt deze maaltijd, je krijgt er al die voedingsstoffen voor terug! Als je het zo bekijkt is een fastfood menu, een pizza of een bak ijs ineens behoorlijk duur (veel geld, amper voedingsstoffen) en een zoete aardappel of quinoa ineens goedkoop (niet spotgoedkoop, wel veel voedingsstoffen). En inderdaad, bij de Mac of de King kost een eenvoudig menu tussen €5,- en € 7,- en dan heb je er nog drinken bij ook! Valt het je dan nog op dat een flesje water dan duurder is dan driekwartliter frisdrank? Wil je water bij je menu, ipv de standaard frisdrank, dan moet je bijbetalen!! En je lijf maar ploeteren om al die junk te verwerken of er in ieder geval, zo schadevrij mogelijk mee om te gaan...

Gezond worden en blijven is mijn hoogste doel, afvallen is daar op afstand inferieur aan. Afvallen is geen synoniem voor gezond eten. Je kunt namelijk ook stevig of gezet zijn als je gezond eet. Gezond eten betekent ook niet in dat je weinig eet, of dat je in maatje 38 past. Gezonde voeding bevat veel (verschillende) voedingsstoffen. Dat je je lichaam geeft wat het nodig heeft, zodat het optimaal kan functioneren. Dáárdoor voel je je goed, heb je energie en zit je lekker in je vel.

Natuurlijk kan ik je helpen je calorieën te beperken zodat je minder calorieën tot je neemt dan je verbruikt. Liever leer ik je meer spiermassa op te bouwen zodat je in ruststand meer calorieën verbrandt en zo vanzelf afvalt.

Laat de voorschriften van het Voedingsbureau voor wat ze zijn en voeding waarderen om de nutriënten die erin zitten. Zo bezien zijn groenten, noten, zaden en peulvruchten hun geld namelijk driedubbel en dwars waard. Hoe meer nutriënten, hoe rijker de producten, hoe meer waar je voor je geld krijgt. En dan vergeten we voor het gemak de kosten die je uitspaart aan specialist, medicijnen, huisarts, tandarts, dieetproducten, fysiotherapeut, etc.

1

Stimuleer je lymfesysteem, ruim je gifstoffen op en geef jezelf een stralende en stevige huid #bonus!

Met name voor vrouwen (en steeds vaker ook voor mannen) is het verstandig hun lichaam in het algemeen -en hun borsten in het bijzonder- goed gezond te houden. Hierbij een paar basisregels:

ONTGIFTEN (‘detoxen’)

Gifstoffen worden door ons lichaam bij voorkeur in vet opgeslagen. Borsten bestaan grotendeels uit vet en zijn niet gezegend met grote bloedvaten. Het lymfesysteem is in feite de afvalstoffendienst van ons lichaam. Door ons hele lichaam ligt een web van lymfekanalen en lymfeklieren. Hoe beter het lymfevocht stroomt, hoe beter de afvalstoffen afgevoerd worden uit je organen en (vet)weefsels. Helemaal in gebieden zonder al te veel bloedvaten -zoals je borsten- is het erg belangrijk dat dat dit vlekkeloos werkt.

Je kunt het proces ondersteunen door:

  • Start je dag met minstens een half uur intensieve beweging. Vóórdat je ook maar iets hebt gegeten of gedronken. Lekker buiten powerwalken heeft de voorkeur, hardlopen kan ook. Doe je dit minstens drie keer per week, dan geef je je lichaam enorm veel kans af te komen van veel gifstoffen. En gewicht!
  • Na het sporten drink je een groot glas lauwwarm water met vers citroensap. ’s Nachts is je lichaam bezig geweest met detoxen en die gifstoffen wil je ’s morgens zo snel mogelijk kwijt.
  • Drink door de dag heen ruim water en (groene) thee (bij voorkeur van kleefkruid), zonder toevoegingen (smaakjes, suiker, etc).
  • Gebruik kleefkruid als supplement, dit laat het lymfevocht goed doorstromen. Je drinkt dit als thee of als supplement (druppels).
  • Droogborstel je huid regelmatig. Je huid is je grootste orgaan, dus ook het grootste ontgiftingsorgaan, met droogborstelen activeer je het ontgiftingssysteem onder je huid. Je lever, nieren, longen, darmen en je huid zijn de super-ontgiftingsorganen. Werkt alles goed, dan geniet je van optimale gezondheid en welzijn. Droogborstelen heeft nog een ander voordeel; je huid gaat ervan gloeien en stralen! En als je je lichaam helemaal goed wilt helpen; rol vóórdat je droogborstelt, even deze melange van etherische olie over de concentraties lymfeknopen.

Je lymfevaten liggen vlak onder de huid. Vandaar dat het lymfevocht makkelijk in beweging komt door massage of droogborstelen. (Lymfevocht heeft geen ‘pomp’; het komt dus niet automatisch in beweging.) De keerzijde is echter dat je dit gifstoffen-afvoerende lymfevocht ook makkelijk blokkeert met een niet goed passende beha. En als die niet goed passende beha ook nog eens een beugel heeft, zet je je lymfesysteem helemaal op slot. Vervang je beugelbeha's zoveel mogelijk voor beugelloze beha's, en gun jezelf vooral een beha in de juiste maat. Laat je die aanmeten in een goede lingeriezaak. Misschien kun je zelfs regelmatig zonder beha. Borsten kunnen niet sporten of uit zichzelf bewegen. Als je borsten vrij kunnen bewegen, stroomt de lymfe op een natuurlijke manier.  De lymfeklieren in je borsten zijn dus voor hun functioneren afhankelijk van de hoeveelheid ruimte jij ze geeft!

Droogborstelen

Droogborstelen doe je vóór het douchen. Niet onder de douche en zónder gebruik te maken van water of olie (vandaar: ‘droog’). Je kunt een badborstel gebruiken, een natuurlijke borstel of een andere borstel die je prettig vindt. Het belangrijkste is dát je het doet!

Op onze site zijn borstels te koop, maar misschien vind je het prettiger de borstel éérst te voelen voordat je er een aanschaft.

Twee à drie keer per week is in het begin genoeg. Bouw het rustig op. Je huid zal even moeten wennen. Als je een gevoelige huid hebt of wondjes, wees dan voorzichtig met borstelen.

Het is belangrijker dát je het doet dan hóé je het doet. Tóch is het slim een paar basistechnieken te kennen om afvalstoffen zo efficiënt mogelijk hun weg naar belangrijke lymfeknopen te laten vinden.

BORSTEL ZACHTJES en LANGZAAM!!

  1. Verkleurt je huid, dan stimuleer je je bloedvaten en sluit je lymfe (tijdelijk) af.Vodder lymfedrainage
  2. Maak zachte langzame bewegingen, lymfe beweegt zich van nature stroperig, dat wil je stimuleren, niet verstoren
  3. Start heen en weer op je sleutelbeen, je oksels en je borstbeen, hier zitten de grootste concentraties lymfeknopen
  4. Dek je tepel af met een paar vingers en strijk vanuit je tepelgebied naar de buitenkant van je borst, rondom, steeds naar de buitenkant, zo richt je de lymfe steeds in de juiste natuurlijke stroom (zie het plaatje hiernaast)
  5. Als je zware borsten hebt, lift je tepel dan -met die vingers die hem/haar beschermen- op en borstel de onderkant van je borst (van tepel naar buiten)
  6. Herhaal dit een paar keer
  7. Daarna haal je van onder je borst, de borstel via je borstbeen naar boven en nog een keer aan de buitenkant, ook naar boven richting je sleutelbeen
  8. Dan pak je de andere borst

Wil je ook je hoofd/gezicht/hals mee borstelen? geen probleem, lekker langzaam en zachtjes naar je sleutelbeen toe.

En je armen? Zonder probleem! Als je maar niet meteen van je vingers naar je schouder borstelt! Start op je bovenarm met streken naar je schouder/oksel. Daarna van je elleboog naar je schouder/oksel. Dan van je onderarm af en dán pas van je hand af naar je oksel/schouder toe. Doe je dat niet, dan loop je de kans dat je stuwing máákt in plaats van oplost.

Voor je benen geldt ongeveer hetzelfde; de lymfeknopen zitten hier in de liezen en in de knieholtes. Start met die plekken zachtjes te borstelen, dan vanaf je bovenbeen in kleinere streken naar de lies toe. Daarna van je knie naar je lies, dan van je kuit naar je lies en in the end van je tenen naar je lies. Vergeet je voetzolen niet!

 

BYE BYE DODE HUIDCELLEN! Droogborstelen werkt niet alleen om je lymfesysteem op gang te brengen en te ondersteunen. het verwijdert ook dode huidcellen. Zo verbetert de structuur van je huid, gaan verstopte poriën weer open, ademt je huid beter én voeren afvalstoffen beter af.

HELLO SKIN DETOX! Je huid scheidt 1/3 van alle gifstoffen in je lichaam uit. Door dode huidcellen los te maken en te verwijderen zorg je voor een goede huidverjonging! Dit opent ook een belangrijke weg voor het uitscheiden van gifstoffen uit je lichaam en neem je afscheid van cellulitis. Het helpt de huid steviger te worden!

Moraal van dit verhaal:

Wacht niet af tot je een knobbeltje voelt in je borst en je een zware behandeling voor je kiezen krijgt. Ga, als het even kan, preventief aan de slag met de gezondheid van je borsten: ga droogborstelen, pas je voeding aan, ga meer -normaal- bewegen, laat regelmatig een thermogram maken bij een gecertificeerd clinisch thermograaf, trek je beha zo vaak mogelijk uit, gebruik alleen nog deodorant zonder aluminium en bezoek een gecertificeerd borstweefseltherapeut.

Ben je ook bewust van de magische werking van stap 1 van ons immuusysteem, de lymfe. Een goed werkend lymfesysteem is de basis voor vitaliteit en (borst) gezondheid en een speciaal bijgeschoolde borstlymfespecialist/therapeut kan je hierbij enorm goed helpen! Manuele lymfedrainage van de borsten is daarom zowel preventief als curatief van grote waarde. Zoek contact met me, ik kan je een specialist, bij jou in de buurt aanbevelen.

De gemiddelde Nederlander mist evenwichtige voeding. Zelfs als je uitgebalanceerd eet, krijg je lang niet de aanbevolen hoeveelheid van veel essentiële voedingsstoffen binnen.

De berekening van de zogenaamde Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheden (ADH’s) houdt geen rekening met de volgende invloeden op het nutriëntengehalte in voedingsmiddelen:

  1. De verarming van de huidige landbouw- en veeteeltgronden als gevolg van monoculturen, onvolkomen kunstmestsamenstelling, gebruik van verdelgingsmiddelen, zogenaamd veredeling van zaden e.d., eenzijdige veevoeding, hormoonstimulantie, enzovoorts
  2. De vervuiling in voeding en milieu zoals: lichaamsvreemde toevoegingen aan voedsel (E-nummers), kunstvoedingsproducten van de industrie (waarin schadelijke stoffen zoals transvetzuren), straling, uitlaatgassen van het verkeer die op de gewassen komen en zo in de voedingskringloop terecht komen, gifuitstoot van de industrie, enzovoorts
  3. Onnatuurlijke bereiding van de voeding (bakken, braden, frituren enzovoorts)
  4. Onrijp geplukt fruit dat te lang bewaard wordt in koelcellen
  5. Gemanipuleerde voeding en gentechgewassen (momenteel verbouwt men in zeventien landen gentechgewassen)
De gemiddelde Nederlander maakt zich niet druk om evenwichtige voeding. Zelfs als hij dat wel doet, dan nog krijgt hij lang niet de aanbevolen hoeveelheid van veel essentiële voedingsstoffen binnen.

Door allerlei ingrepen in het dagelijks voedingspakket is de kans groot dat tekorten ontstaan in essentiële vitamines, mineralen en sporenelementen. Deze tekorten leiden tot (ernstige) gezondheidsproblemen. Het verraderlijke is dat bloedtesten 'voldoende' kunnen meten, maar dat die nutriënten door verschillende redenen de cellen helemaal niet bereiken.

Orthomoleculaire voeding streeft er naar lichaamscellen de optimale hoeveelheden voedingsstoffen te geven. Deze optimale hoeveelheden liggen veel hoger dan de gestelde ADH’s. De individuele behoefte kan verschillen door erfelijke factoren, milieu-invloeden, werksituaties, stress, de lever die meer nodig heeft om de gifstoffen goed oplosbaar te maken zodat ze kunnen worden uitgescheiden.

Hoe ziet een orthomoleculair voedingspatroon eruit?

Om iemands biochemie op een juiste manier te kunnen beoordelen is het belangrijk speciale (bloed)onderzoeken te doen om de nutriënten (vitaminen, mineralen, aminozuren, vetzurenprofiel) te bepalen. Hoe ziet een algemeen orthomoleculair voedingsadvies eruit?

Graag Liever niet
Biologische (dynamische) voeding Vlees en dierlijk vet. als je kiest voor weinig, neem dan biologisch vlees
Ongeraffineerde koudgeperste oliesoorten (lijnolie, pompoenolie, olijfolie, omega 3 drinkolie) Suiker en suikerhoudende voedingsmiddelen en zoetstoffen
Kruidenthee, medicinale thee koffie en alcohol
Vette vissoorten
Vers fruit (biologisch) en verse groenten (biologisch; 400 tot 800 gram per dag, waarvan een deel als rauwkost) voor antioxidanten Industrieel bereide en geraffineerde voeding
Zure melkproducten met rechtsdraaiende melkzuren (met probiotica= darmflorabacteriën) Koe-kaas en de hoeveelheid zuivel om de calciumverhouding niet te verstoren. Ruim gebruik van bladgroenten (i.v.m. magnesium). Extra vitamine C kan geadviseerd worden om de nitraten te ‘neutraliseren’
Een juiste kooktechniek waarborgt de gekozen kwaliteitsvoeding tot op het bord (en voorkomt verlies van essentiële voedingsstoffen)
volle hele graanproducten (zilvervliesrijst, quinoa, haver, gerst e.d.) en volkoren producten (ongezoete muesli)
verse ongebrande noten en zaden
roomboter margarine of andere botervervangers
overwegend basische voeding. Het zuur-base evenwicht wordt goed in de gaten gehouden. (zuurgraad waarde bepalingen)

Het kan voorkomen dat uit een bloedonderzoek, slechte voedingsgewoonten, een onbalans van een biochemische proces dat klachten geeft blijkt dat je tekort hebt aan voedingsstoffen zoals antioxidanten (vitamine C, bètacaroteen, vitamine A, vitamine E, lycopeen, alfaliponzuur, selenium, zink e.d.), vitaminen B, K of D, mineralen, aminozuren en vetzuren (waarschijnlijk Omega 3) in tablet, poeder, vloeistof of capsulevorm te nemen. Het verdient absolute voorkeur je tekorten aan te vullen met een verrijkt voedingspatroon in plaats van met supplementen.

Ik kan er inmiddels over meepraten, een leven lang (nou ja) vierde ik er vrolijk op los met alcohol. Iedere dag bijna, was er wel een gelegenheid (te bedenken) die met alcohol gevierd kon worden. Mijn hele sociale leven -inclusief familiaire- hing samen van drank. Tot ik op enig moment besloot 100 dagen 100% "nee" te zeggen tegen alcohol. Het startte als een medisch en sociaal experiment én ik wilde kijken of ik er zélf überhaupt wel toe in staat was. Die honderdste dag kwam en ging en mijn behoefte aan alcohol was en is nog steeds weg...

Het is allemaal heel tweeslachtig, om ons heen zien we iedereen alcohol drinken. Soms weinig, soms (heel) veel en we zien ook de leuke en de verwoestende effecten ervan. En toch word je in je kindertijd herhaaldelijk gewaarschuwd voor de ziekmakende effecten die (te veel) alcohol op ons lichaam heeft kan hebben. Desondanks starten we in onze post-tienerjaren massaal aan het "uitproberen". Mán wat ‘genieten’ we daarvan. Tot we niet meer zonder (denken te) kunnen. Alcohol speelt een belangrijke rol speelt in het leven van de meeste volwassenen. In feite drinkt meer dan de helft dagelijks alcohol. Je hoort weleens zeggen dat ‘af en toe drinken’, je gezondheid verbetert. Jezelf volladen tijdens alweer een happy hour is het andere uiterste en dan voel je gelukkig dat je ongezond bezig bent.

De biochemicus, Dr Barry Sears, de bedenker van het Zone-dieet, zegt dat de negatieve invloed van alcohol op het lichaam alle signalen bevat van ontstekingseffecten op je organen, wat weer tot schade aan je DNA leidt. Door overvloedig te drinken vergroot je de kans dat je -in het ergste geval- bepaalde vormen van kanker, diabetes en leverziekte ontwikkelt. "Naast de ernstige gevaren van het vele drinken, zijn er ook een aantal andere onaangename effecten," voegt Sears toe, "zoals wisselende stemmingen, drang naar zoetigheid, vetzucht, leververvetting, slechte slapen, droge huid, en concentratieproblemen. "

Niks fijn dus. Gelukkig is er ook goed nieuws; onze lijven kunnen ook herstellen van de negatieve effecten van alcohol. En nog best snel ook! Zelfs in een paar UUR. En hoe langer je niet meer drink, hoe sterker en gezonder je lichaam en huid worden.

Wil je precies weten hoe lang het duurt voordat de voordelen in kicken? Met de hulp van Sears laten we je zien hoe je lichaam zich herstelt na dat laatste glas wijn. Je zult zien dat het een enorme herstelkracht bezit in de uren, dagen, weken en maanden nadat je stopt met drinken!

NA 1 UUR

staat je lichaam staat in volkomen detox-modus om de alcohol uit je bloedbaan te verwijderen en alcoholvergiftiging te voorkomen. Een uur na je laatste drankje werkt je lever op volle kracht en begint ook je pancreas extra insuline aan te maken, wat weer een intense koolhydratenbehoefte veroorzaakt.

NA 12 TOT 24 UUR

normaliseert je bloedsuikerwaarde eindelijk. "Maar als je los bent gegaan op zoetigheid in je koolhydratenzucht, kan het wel een paar dagen duren voordat je uit de glycemische achtbaan bent," zegt Sears. Je kunt dit voorkomen door in plaats van suiker en ongezonde vetten, je kater met fruit en groenten te bestrijden. "Ook heeft alcohol een diuretisch (vochtuitdrijvende) effect op ons lichaam," zegt Sears. Zorg dus dat je een flinke waterfles bij de hand hebt. Vermijd koffie!! Dat zorgt er alleen maar voor dat je nóg meer verdroogt en dat je kater langer aanhoudt.

NA 48 UUR -2 dagen!-

De grootste detoxeffecten zijn nu wel achter de rug. "Afhankelijk natuurlijk van hoeveel je gedronken hebt, kun je je nu nog steeds slap en vermoeid voelen of hoofdpijn hebben", zegt Sears. Maar het ergste is voorbij

NA 72 UUR -4 dagen!-

De bijwerkingen zijn nu officieel uit je systeem. Je koolhydraatbehoefte daalt. Sears zegt dat je 72 uur na je laatste drankje, fysiek en mentaal weer de oude bent.

NA 1 WEEK

Je gaat weer beter (dieper) slapen, waarmee je lichamelijke en mentale energie weer stijgt. Je huid begint er weer frisser en jeugdiger uit te zien nu de vochtbalans herstelt. Huidproblemen als roos, eczeem en rosacea beginnen te verbeteren.

NA 1 MAAND

Je levervet daalt 15%, waardoor het vermogen gifstoffen uit het lichaam te filteren, vergroot en ook je buikvet trekt wat weg. Bovendien zegt Sears dat de belangrijkste huidverbetering rond dit tijdstip plaatsvindt.

NA 1 JAAR

Een jaar na je laatste drankje is een gemiddeld persoon ongeveer 5 tot 6 kilo buikvet kwijt én het risico op mond-, lever- en borstkanker vermindert. "Er zit ook een financiële kant aan dit verhaal," voegt Sears toe, "als je drie keer per week zo’n € 20 uitgaf aan alcohol, dan heb je nu zo’n € 3.120 verdiend."

Gezonde voeding is heel simpel voeding dat zo min mogelijk bewerkt is. Geen kunstmatige toevoegingen en op een gezonde manier bereid (zónder magnetron!) en oververhitting (verbranding). Een orthomoleculair voedingspatroon houdt (of maakt!) je lichaam gezond en fit.

Je eet maximaal(!) drie volwaardige maaltijden per dag. Maximaal, omdat een goede voedzame maaltijd het hongergevoel voor zeker 4 a 6 uur onderdrukt en de bloedsuikerspiegel niet al te veel laat schommelen, zijn tussendoortjes niet nodig. Wil je tussendoor tóch eten? Kies dan iets voedzaams als rauwkost, eiwitten en/of vetten in de vorm van bijvoorbeeld een gekookt ei, noten, wat (gerookte) kip of zalm en/of avocado’s. Daarmee voed je je lijf goed en houd je je bloedsuikerspiegel constant waardoor je langer een verzadigd gevoel behoudt. Wil je persé iets zoets, kies dan voor een stukje pure chocolade of wat gedroogd fruit.

Oer- en orthomoleculaire voeding gaat ervan uit dat je enig graan in je eetpatroon verwerkt. Paleo raadt dat af omdat praktisch geen gezond graan te krijgen is. Om de graanproductie in de wereld op peil te houden zijn ongelooflijk veel pesticiden en ander gif nodig. Daarbij hebben moderne granen en met name gluten in granen de onhebbelijke eigenschap de darmwerking te frustreren. Uit groenten en fruit haal je meer dan voldoende vezels.

Ontbijt

Veel mensen hebben geleerd dat ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is. Daarom ga ik hier uitgebreid in op gezonde varianten.

  • Warme pap. Als je niet zonder stevig ontbijt kunt, is dit een oplossing: het is een mengsel van banaan, ei en kokosmelk wat je in de pan opwarmt. Lekker met wat vers fruit, kokosrasp, notenpasta of andere toppings. Het is heerlijk zoet, zonder extra toegevoegde suikers en goed vullend!
  • Ei. spiegelei, omelet, gekookte eieren, scrambled eggs en nog veel meer. Met groenten, spek, of zelfs met fruit. Makkelijk, snel en heel lekker.
  • (home made)
  • Broodvervanger (een soort 'cake' van noten en zaden) met liefst oudere geitenkaas, vers fruit, geitenyoghurt, rauwe honing en pijnboompitten
  • Smoothie kun je maken van, tja eigenlijk van alles. Ik raad je wel aan om per hoeveelheid zeker 3 delen groenten op elke 1 deel 'overig' toe te voegen. Je stelt ze samen met Groenten, Vocht, producten die 'verbinden', Fruit en Extra's
    • GROENTEN: andijvie, snijbiet, ruccola, romeinse sla, zakje gemengde sla, bleekselderij, broccoli (kress), rode biet, Paksoi, peterselie
    • VOCHT: water, kokoswater, (groene) thee, ongezoette amandelmelk, sinaasappelpartjes. Je kunt hem ook iets dikker laten door er minder vocht door te doen. Je kunt de smoothie dan oplepelen, ook wel een ‘smoothie bowl’ genoemd
    • VERBINDERS zijn avocado, banaan, kaki fruit, mango, nectarine, perzik, peer, kiwi en appel.
    • FRUIT, alle soorten
    • EXTRA: cacaopoeder, walnoten, cashews, hennepzaad, kaneel, gember, citroen, honing, lijnzaad, spirulina, tarwegras, chiazaad, kokosrasp, bijenpollen…
    • Je kunt het zo gek niet bedenken.
  • Left-overs van de lunch of avondeten van de vorige dag!
  • Of sla je ontbijt over! Ontbijt is NIET de belangrijkste maaltijd van de dag. dat is je avondeten. Je zult merken dat als je een volwaardige avondmaaltijd hebt gegeten, je 's ochtends niet zo’n trek hebt. We zijn heel goed in staat om een wat langere periode niet te eten. Dit 'intermittent fasting' heeft veel gezondheidsvoordelen. Denk aan een betere hormoonbalans en vetverbranding. Ik doe dit zelf ook regelmatig en het bevalt me heel goed. Luister dus wat vaker naar je lichaam.

Lunch

  • Gestoomde of roergebakken groenten met (vette) vis, vlees, ei, paddenstoelen of zaden
  • Groenteomelet met verse kruiden, kiemen, knoflook en paddenstoelen
  • Omelet gevuld met gerookte zalm of kip en groenten
  • Hartige groentetaart, frittata of ei-muffins
  • Salade met koude zoete aardappel, glutenvrije granen en groenten, eventueel met avocado, ei, kikkererwten of zaden
  • Salade of gestoomde groenten met vis, vlees, ei of zaden
  • Soep, getrokken van botten dan hè ('bone broth'). Botten in een pan, ruim water erbij en een eetlepel mineraal zout (Himalaya of Zeezout) en 24 (kip) tot 72 uur (rund) laten trekken op plm 90 graden Celcius. Een geweldige collageen-boost en het helpt je bij de spijsvertering.
  • Alles wat je bij het ontbijt of diner zou eten.

Diner

  • Zorg dat je -verdeeld over je maaltijden- zo'n 500-800 gram groenten eet
  • Start de maaltijd met rauwkost of kort geblancheerde groenten, aangemaakt met extra vierge olijfolie
  • Maximaal 75 gr vis of vlees met lekker veel gestoomde of roergebakken groenten
  • Ter vervanging van vis of vlees kunnen afwisselend paddenstoelen en peulvruchten gegeten worden
  • Glutenvrije granen of zoete aardappels met gestoomde of roergebakken groenten
  • Alle suggesties die bij de lunch vermeld staan

Wat is een orthomoleculair voedingspatroon?

Het klinkt bijna onuitsprekelijk ingewikkeld. Dat is het gelukkig niet en in probeer het je uit te leggen. Bare with me.

Een orthomoleculair voedingspatroon is ingericht op een -in de lichaamscellen- zo effectief mogelijke verbranding en verwerking van voedingsmiddelen (nutriënten). Als je de volgende richtlijnen hanteert, is de kans daarop het grootst.

Algemeen

  • Eet vooral seizoensgebonden voeding en het liefst verse, biologische producten
  • Probeer de bloedsuikerspiegel zo constant mogelijk te houden en schrap snelle koolhydraten van het menu (witte suiker, witte bloem).
  • Haal koolhydraten en vezels uit groenten (en in beperkte mate uit fruit)
  • Eet veel groenten (vanwege de vezels en fytonutriënten) en vers fruit
  • Beperkt het eten van vlees
  • Eet meer plantaardige eiwitten dan dierlijke eiwitten (voorbeelden plantaardige eiwitten: paddenstoelen, geroosterde pijnboompitten en pompoenpitten)
  • Vermijd geraffineerde voeding, verzadigde vetten en rauwe eieren

Vetten

  • Eet veel voeding met gezonde, onverzadigde vetten (bijvoorbeeld vette vis, avocado, olijven, hazelnoten, macadamia’s en/of gevogelte)
  • Eet meer onverzadigde omega-3-vetzuren dan omega-6-vetzuren (bronnen van omega-3-vetzuren zijn: vette vis, spinazie, postelein en walnoten en bronnen van omega-6-vetzuren zijn: kant-en-klaar producten en zonnebloemolie)
  • Eet liever geen zuivel (en als je het niet laten kan, eet dan vooral de volvette zuivelproducten)
  • Vermijd een teveel aan suiker (je lichaam slaat het suikeroverschot in de cellen op als verzadigd vet)
  • Eet géén kant-en-klaar producten (deze bevatten veel transvetten)

Bereiding

  • Door bewerkingen (zoals stomen) of door het juist niet bewerken (rauw laten) van voeding kun je mogelijk meer nuttige stoffen uit voeding halen (voorbeeld: wortelen stomen voor betere opname betacaroteen en voor betere opname van lycopeen tomatenpuree in plaats van rauwe tomaat maar rauwkost niet verhitten voor behoudt enzymen)
  • Probeer zoveel mogelijk te profiteren van de micronutriënten (vitamines, mineralen en fytonutriënten) uit de voeding. Stoffen die de opname van miconutriënten remmen zijn stoffen als cafeïne (koffie, zwarte/groene thee, chocolade), fytinezuur (brood en peulvruchten), fosforzuur (cola, frisdranken), suiker, verzadigd vet of een teveel aan eiwit en calcium

Hoe doe ik het?

Mijn dagelijkse voedingspatroon bestaat uit:

  • veel groente (minimaal 300 tot 500 gram)
  • fruit (2 tot maximaal 3 stuks)
  • oude geitenkaas (maximaal 100 gram)
  • gegrilde knollen (bieten, wortelsoorten, paarse zoete aardappel)
  • eieren (2 a 3 stuks)
  • (vette) vis of vlees (27 tot 125 gram), liefst biologisch en grasgevoerd
  • olie en vet  (25 gram, kokosolie, extra vierge olijf- of noten- of zadenolie (rauw en koud)
  • noten en zaden (25 gram, dat is één handje)
  • soms zoetmiddelen (-gedroogd- fruit of honing)
  • kruiden en specerijen

1

Wat is lactose intolerantie

Eerst even wat theorie. Lactose is een suiker dat van nature in moedermelk voorkomt bij mensen en andere zoogdieren zoals honden, katten, paarden, varkens, koeien, apen, geiten en schapen). Lactose bestaat uit de moleculen glucose en galactose. In de dunne darm wordt lactose door het enzym lactase opgeknipt/afgebroken en glucose en galactose wordt als voedingsstof in het bloed opgenomen. De hoeveelheid lactase neemt -na de zuigelingenperiode- snel af. Hóe snel, hangt af van je genetische samenstelling.

Ons lichaam kan vaak niet overweg met lactose. En dat is logisch! Ons lichaam is niet gemaakt om zuivel te verdragen. Tot ons tweede jaar maakt onze alvleesklier lactase aan, een enzym om lactose te verteren. Na die tijd behoren we geen melk meer te drinken. Als we niet -meer- in staat zijn de lactose te verteren, treden vaak vervelende en soms ernstige klachten op. Sommige mensen eten/drinken zo weinig zuivel dat ze er geen last van hebben en niet eens weten dat ze lactose-intolerant zijn. Lactose-intolerantie is iets anders dan een koemelkallergie. Bij allergie spreek je van een eiwit, lactose is een suiker. De meeste lactose-intolerante mensen hebben lage lactase niveaus (ze produceren nog wel een beetje lactase).

Hoe weet je of je lactose-intolerant bent?

Heel simpel! Schrap melkproducten voor tenminste 30 dagen uit je voeding en kijk wat met je gebeurt als je het weer eet/drinkt. Ervaring en onderzoek laten zien dat het verminderen van alleen maar lactosebevattende producten vaak niet voldoende is om de darmklachten flink te verminderen.

Komt het veel voor?

In Europa is tot wel 40% van de bevolking lactose-intolerant. Wereldwijd zie je grote verschillen: sommige rassen, met name die van oudsher geen zuivel in hun dieet hebben, zijn gevoeliger, zoals in Zuidoost-Azië en delen van Afrika. Bij mensen van Oost-Aziatische afkomst, is vermoedelijk 90% in meer of mindere mate lactose-intolerant.

Welke symptomen komen voor bij lactose-intolerantie?

Bij een lactasetekort komt achterblijvende lactose in de dikke darm terecht, en komt de suiker in contact met darmbacteriën. Die zetten lactose om (fermentatie/rotting) waardoor waterstofgas, methaangas en kleine organische moleculen ontstaan. Deze moleculen veroorzaken klachten als buikpijn, winderigheid, een opgeblazen gevoel en diarree. Lactose trekt ook water de darmen in (osmose) wat je diarree en pijn oplevert. Iedereen heeft een eigen drempel van lactose-tolerantie. Sommigen worden al ziek van een eetlepel melk, anderen verdragen zonder probleem een halve liter. Gewoonlijk treden binnen een paar uur na consumptie buikklachten op. Soms veel sneller.

Darmklachten

 braken  buikpijn  diarree
 gerommel in de maag en darmen (alsof gas zich verplaatst)  gespannen buik  jeuk rond de anus
 krampen  misselijkheid  obstipatie
 opgeblazen gevoel  oprispingen  winderigheid

Doordat de bacteriële ‘toxinen’ opgenomen worden in het bloed, veroorzaakt lactose-intolerantie ook andere symptomen. Via het bloed bereiken ze de hersenen -waar ze hoofdpijn veroorzaken-, het hart -waar ze hartkloppingen veroorzaken-, de spieren en gewrichten -wat tot pijn leidt-, en het immuunsysteem -waardoor de allergieën verergeren en weer andere klachten ontstaan-. Een van de meest genoemde overige lactose-intolerantie symptomen is vermoeidheid. Lactose-intolerantie komt op elke leeftijd voor, al is de kans erop -hoe ouder je wordt- groter.

Mogelijke andere klachten

 concentratieproblemen  depressieve gevoelens  eczeem
 geheugenverlies  gewrichtspijn  hartkloppingen
 hoofdpijn  jeuk  mondzweren
 spierpijn  verkoudheid  (chronische) vermoeidheid

Behandeling en dieetadvies

De beste zuivelkeuze is Rauwe, gefermenteerde, volle zuivel (vol vet). Neem altijd alles vol vet. Dus volle melk, volle yoghurt, Griekse yoghurt, roomboter, kaas etc. Dit is altijd het beste. Laat de gepasteuriseerde zooi staan, en probeer altijd biologisch te kopen.

Geitenzuivel is ook een optie. Meer vet, minder caseïne, minder lactose en minder verteringsproblemen maken van geitenzuivel een perfecte optie. Zowel qua structuur als qua voedingswaarden komt geitenmelk heel dicht in de buurt van moedermelk, wat het een meer aannemelijke keuze maakt dan melk van de koe.

Ben je lactose-intolerant dan eet/drink je natuurlijk Lactosevrij. Dat betekent: géén melk en producten die van melk gemaakt worden, zoals boter, yoghurt, room, verse kaas, melkdesserts. Heb je het 'melkgevoel' nodig, gebruik dan volwaardige alternatieven zoals: plantaardige variaties op yoghurt en room (liever géén sojaproducten), ghee of kokosproducten (géén margarine en bak- en braadvet uit de supermarkt). Hazelnoot-, amandel-, rijst-en haverdrank zijn lactosevrij. Ook voor sauzen, soepen, pannenkoeken, gebak, desserts, quiche, etc. kun je goed gebruik maken van deze variaties.

De gouden regel is LÉÉS het etiket op de verpakking en laat een product in de winkel staan als daar op vermeld staat: koemelk, melkpoeder, gepasteuriseerde melk, gecondenseerde melk, melkderivaten, melksuiker, lactose, geitenmelk, schapenmelk, elke andere dierlijke melk, pudding, roomijs, vetvrije melk, melkbestanddelen, kunstmatige room, melkpoeder, koffieroom, melkeiwit, kwark, karnemelk, yoghurt, verse kaas, roomkaas, kaassmaak, kaaspoeder, room, boter, geklaarde boter, wrongel, caseïne, gehydrolyseerde caseïne, caseïnaat, natriumcaseïnaat, gehydrolyseerde melkeiwitten, wei, melkwei, gehydrolyseerde melkwei, melkwei-eiwitten, lactalbumine, lactalbumine fosfaat, lactoglobuline, melkweipoeder, geconcentreerde melkwei, melkweibestanddelen, melkweisiroop (lactaat of melkzuur kan wel).

en LEES het AANDÁCHTIG want ook volgende producten bevatten vaak lactose: voorgesneden vleeswaren zoals ham en kip, worstjes gepaneerde/bewerkte vis- en vleesproducten gevulde pasta kant- en klare aardappelproducten, brood, koffiekoeken, koekjes, ontbijtgranen, glazuur, hagelslag, chocopasta, chocolade, snoep, dips als guacamole, dressing, margarines, chips, borrelnootjes, bladerdeeghapjes, soepen, bouillonpoeder of bouillonblokjes bepaalde medicatie, vitaminepreparaten.

Laat je niet misleiden. óók de term BIOLOGISCH is geen garantie voor een gezonde keuze!

Nog even wat Paleo-theorie

Zuivel is een grijs gebied. Vooral gefermenteerde zuivel en volle/rauwe zuivel. Deze zijn zelfs best goed voor je. Met mate! Vermijd alle magere varianten! Alle voedingsstoffen zijn daar uitgehaald.

Suiker, graan en peulen, bewerkte voeding en industriële plantaardige olie hebben -bewezen- een slechte invloed op het menselijke lichaam. Zuivel daarentegen is wel te drinken in rauwe vorm. Het zit vol met goede verzadigde vetzuren, eiwit en koolhydraten – alles in gemiddelde hoeveelheden.

Met name westerse mensen zijn de enige zoogdiersoort die melk blijft drinken nadat we melk van onze moeder hebben gehad. Technisch gezien zou je op alleen melk kunnen overleven (ik beveel het je niet aan!), maar het zou kúnnen. Melk is voeding voor baby’s en bedoeld om groei te stimuleren. Ons lichaam herkent melk zeker als voeding. Maar of het goed voor je is? Als je probeert te groeien -aan te komen- én je hebt geen last van de nadelen van melk (acne, insuline van het melksuiker lactose of auto-immuun van caseïne), dan kan het een goede voedingsbron zijn. Daarnaast zou zuivel een goede bron van goede bacteriën kunnen zijn voor je darmen in de vorm van yoghurt, kefir en zelfs sommige soorten kaas. Door het fermentatieproces zijn de meeste suikers (lactose) al verdwenen

Producten die van nature lactosevrij zijn

Vanuit Paleo-/Oer-oogpunt beveel ik ze niet aan, omdat de meeste producten (zeer) bewerkt zijn en ramvol suiker zitten, voordat ze in de winkel komen te staan. Omdat dit artikel over lactose gaat, hier dan toch een opsomming.

Soja-alternatieven voor zuivelproducten bevatten dan van nature wel geen lactose, ze staan vaak bol van de chemicaliën (pesticiden/insecticiden). Schonere alternatieven zijn amandeldrank, havermelk, hazelnootdrank, kokosdrink en rijstdrank. En natuurlijk is er lactosevrije melk, lactosevrije yoghurt en lactosevrije roomkaas van diverse merken.

Lactosevrije kaas Lactose in kaas is nooit volledig uit te sluiten, op sporenniveau.
Bij alle Hollandse harde kazen (Goudse, Edammer, boerenkazen, geitenkaas, schapenkaas) is het productieproces zodanig dat de lactose tijdens het proces wordt uitgewassen / verzuurd. Na de bereiding blijft nog zeer weinig lactose over. Dit geldt ook voor harde buitenlandse kazen (Cheddar, Emmenthaler, Gruyère, Cantal, Parmesan etc.). Jonge en Jong Belegen kazen zullen nog sporen van lactose bevatten. Halfharde en belegen kazen hebben een laag lactosegehalte (0,3-1,5 gram per 100 gram). Oude kazen zijn zeker lactosevrij. Je kan het beste zelf uittesten hoe gevoelig je bent voor deze kazen.

ROOMboter bevat per 100 gram weinig lactose (0,1-1 gram). Wil je boter zonder lactose dan is geklaarde (room)boter (Ghee) een alternatief.

Overige lactosevrije producten: Ook hier geldt; ik laat Paleo/Oer richtlijnen achterwege omdat dit artikel over lactose-intolerantie gaat.

Lactosevrije groenten en fruit: LET OP! aan conserven (in blik, pak of glas) is vaak zout of suiker toegevoegd!
verse groente, groente in blik of pot (geen à la crème), diepvriesgroente (geen á la crème), tomatenpuree, groentesap, vers fruit, fruit uit blik, pot of diepvries, puur vruchtensap.

Lactosevrije aardappelen, rijst en pasta: gekookte aardappelen, aardappelpuree gemaakt met lactosevrij melk, frites, gebakken aardappelen (gebakken in lactosevrije boter of in olie), witte rijst, risottorijst, zilvervliesrijst, volkorenrijst, couscous, quinoa, gierst, tarwe, haver, spelt, bulgur.

Lactosevrije brood en graanproducten: brood dat met water bereid is (het meeste volkoren brood, bruine brood, ciabatta, focaccia, stokbrood), harde broodjes (met water bereid), knäckebröd, droge havermout, droge gerst, droge boekweit.

Lactosevrije vlees, vis en vleesvervangers: LET OP! aan conserven (in blik, pak of glas) en vleeswaren is vaak zout of suiker toegevoegd!
alle soorten rundvlees, varkensvlees, kalfsvlees, lamsvlees en kip zónder saus of paneermiddel, vers en uit de diepvries, pure vleeswaren zoals ham, rookvlees, fricandeau, alle soorten vis, schaal- en schelpdieren zónder saus of paneermiddel, vers, diepvries en uit blik, eieren, tahoe, tempé.

Lactosevrije olie en vet: plantaardige olie

Lactosevrije drank: LET OP! aan conserven (in blik, pak of glas) is vaak zout of suiker toegevoegd!
zwarte koffie, thee zonder melk, vruchtensap, groentesap, frisdrank (behalve frisdrank op weibasis), limonadesiroop, wijn, bier, gedestilleerde drank (met uitzondering van creamlikeur), water.

Lactosevrije soepen en sauzen: LET OP! aan conserven (in blik, pak of glas) is vaak zout of suiker toegevoegd!
bouillon, heldere soep, gebonden soep zonder melk of room of gemaakt met lactosevrije zuivel, tomatensaus, mayonaise, fritessaus, mosterd, salsa, ketchup.

Diverse andere producten: LET OP! aan conserven (in blik, pak of glas) is vaak zout of suiker toegevoegd!
popcorn, chips naturel, tortillachips (zonder kaas), noten, studentenhaver, azijn, zout, peper, kruiden, specerijen, gist, suiker, honing, jam, appelstroop, pindakaas, notenpasta, pure chocolade, pure chocolade hagelslag, zuurtjes, winegums, drop.

Eet/drink dus GEEN:

Chocolademelk, crème fraîche, fruitzuiveldranken (Rivella, Fristi, Taksi), gecondenseerd melk, geitenmelk, hüttenkäse, ijs, karnemelk, mascarpone, mozzarella, melk, melkdrank, melkpoeder, milkshake, cottage cheese, ricotta, roomijs, roomkaas, slagroom, paardenmelk, pudding, schapenmelk, smeerkaas, yoghurt, yoghurtdrank, zure room, verse kaas, vla, zachte kaas.

of producten met ingrediënten als:

lactose, melk, melkpoeder, melksuiker, wei, weipoeder, wrongel.

Bottenbouillon, rijk en goedkoop!

Bottenbouillon. Zo oud als de weg naar Kralingen. Onze voorouders aten het al! Geweldig duurzaam, súpergezond voor je hele lijf (en met name je darmen), ram- en ramvol belangrijke voedingsstoffen en rete-eenvoudig te maken!

Rijk aan voedingsstoffen en gezondheidsvoordelen, gemaakt van afvalproducten (botten en snijafval).

Bijna vergeten!

Je eigen oma en overgrootmoeder (en ál onze vóórmoeders tot aan de traditionele volkeren) doen het; bouillon trekken van botten en groenteresten. Zo gebruik je niet alleen het vlees, maar ook de botten van dieren als voedingsbron. Alles even voedingsrijk en bruikbaar. We waren het bijna vergeten met al die prefab bouilonnetjes in de supermarkt.

Lekkere, smakelijke, voedzame soep is een rijke voedingsbron waar we niet alleen als we ziek zijn, maar ook als we gezond willen blijven, veel aan hebben. In botten zitten enorm veel belangrijke mineralen en andere voedingsstoffen zoals gelatine en collageen die superbelangrijk zijn voor onze bindweefsels en het slijmvlies van de darmen. Het helpt namelijk de slijmlaag (epitheel) in je darmen genezen, iets wat de meeste van ons goed kunnen gebruiken; Eat your heart out leaky gut!!

Die voedingsstoffen zijn niet zomaar beschikbaar. Ze komen alleen vrij als de botten langdurig hebben getrokken. Hoe langer je de bouillon trekt, hoe beter de smaak is en hoe meer mineralen en aminozuren hij bevat. Je wilt nóóit meer andere bouillon!!

Als je 'de mazzel hebt oud genoeg te zijn en je moeder was wat ouderwetsig aangelegd; dan weet je nog dat je kippenbouillon kreeg als je griep had. Speciaal voor jou gemaakt! Uit sufgetrokken kippenbotten komt o.a. cysteine vrij (een aminozuur dat soortgelijk werkt als acetylcysteine, tegen bronchitis), en een hele lading goede vetten, mineralen en nutriënten die belangrijk zijn voor een sterk immuunsysteem (zoals de gelatine). Ook helpt het bij een goede vertering, verbeteren de leverfunctie en zorgen voor goede botten.

Hoe maak je het?

De belangrijkste elementen bij het maken van bottenbouillon zijn de TIJD (hoe langer het suddert, hoe meer voedingswaarde je krijgt) en de KWALITEIT van de ingrediënten. Hoe beter de kwaliteit, hoe meer voedingswaarde.

  1. Gebruik vlees en botten van grasgevoerde en biologische dieren, die bevatten meer mineralen en omega-3 vetzuren. Zorg in ieder geval dat er naast botten met vlees (zoals rib) dus ook schenkel en mergpijp bij zitten. De beste delen van een dier om in je bouillon te verwerken zijn de voeten, de kop en nek, gewrichten en huid, omdat zich daar het meeste bindweefsel bevindt. De botten met kraakbeen geven het meeste gelatine. Mergpijp geeft smaak en juist in beenmerg zitten specifieke voedzame voedingsmiddelen. TIP: Gebruik voor kippen- of visbouillon de botten/graat en kop van een heel dier waarmee je eerst als maaltijd gegeten hebt. Dan hoef je die botten niet nieuw te kopen.
  2. Sommige mensen zweren bij het vóórweken in water met azijn, om de mineralen uit de botten te trekken. Ik ben daar niet zo van. Ik neem liever de tijd om de botten lang te laten trekken.
  3. Voeg dan de groenten toe en breng het geheel kort aan de kook. TIP: Verzamel het snijafval en stukken groenten die niet mooi genoeg in een bak in de koelkast.
  4. Schep zo nodig het schuim van het water en voeg zout en specerijen toe.
  5. Daarna zet je de pan op een vlamverdeler en je houdt het op maximaal 90 graden Celsius. Vis laat je 12 uur trekken, kip 24-36 uur, vlees 36-72 uur.
  6. Laat de bouillon afkoelen, zeef het verpak het in porties. Ik maak altijd een grote pan (zo'n 7 liter) die ik dan in glazenpotten bewaar (goed warm vullen, dichtdraaien en op zijn kop zetten. Eenmaal afgekoeld bewaar ik ze in de koelkast, waar ze weken (soms maanden) uitstekend blijven.

Natuurlijk kost het tijd om je eigen bouillon te maken. Al valt dat in praktijk enorm mee, omdat het vooral wachttijd is. De winst die je ermee behaalt is zó geweldig groot!! In smaak, maar vooral in voedingswaarde. En als je het een beetje slim aanpakt met bovenstaande tips hoeft het je niet heel veel moeite te kosten. Laat me weten of jij nog tips hebt!

Heb je nou "écht ont-zet-tend-geen-zin-om-een-pan-met-water-op-te-zetten", kijk dan hier even voor -mijns inziens- het beste collageensupplement dat momenteel te koop is.